.png){kind=small}
Doanh nghiệp bạn đang ở đâu trên nấc thang trưởng thành năng lượng?
- marketing69652
- 20 thg 8, 2025
- 6 phút đọc
Hóa đơn điện tháng này của doanh nghiệp bạn tăng hơn 20% dù sản lượng không đổi. Không ai biết vì sao. Không có dữ liệu, không ai chịu trách nhiệm, không rõ dây chuyền nào đang quá tải hay thiết bị nào âm thầm rò điện. Mỗi tháng, hàng chục triệu đồng cứ thế “bốc hơi” mà không ai hay biết, cho đến khi khách hàng yêu cầu báo cáo ESG mà doanh nghiệp không có gì để đưa ra. Nếu tình huống này quen thuộc, rất có thể doanh nghiệp bạn đang ở Bậc 1 - Phản ứng của hành trình trưởng thành năng lượng, và đang phải gánh hậu quả mỗi ngày.
Theo Mô hình Trưởng thành Hiệu quả Năng lượng (EEMM) của Bộ Công Thương, có 5 bậc phát triển: Phản ứng, Tuân thủ, Quản lý, Tối ưu và Tích hợp. Đây không chỉ là một khung lý thuyết, mà là bản đồ thực tiễn giúp doanh nghiệp xác định mình đang ở đâu và cần làm gì để tiết kiệm chi phí, giảm phát thải và sẵn sàng đáp ứng yêu cầu ESG.
Bậc 1: Phản ứng
Theo lý thuyết EEMM, đây là cấp độ thấp nhất trong quá trình trưởng thành năng lượng, nơi mà doanh nghiệp chỉ chú ý đến năng lượng khi xảy ra sự cố hoặc khi bị yêu cầu.
Một ví dụ mô phỏng là một nhà máy nhựa không thể kiểm soát hóa đơn điện do không có dữ liệu. Doanh nghiệp không thể tiết kiệm nếu không biết mình đang tiêu hao ở đâu. Giai đoạn này đặc trưng bởi sự bị động và phản ứng chỉ sau khi xảy ra sự cố.
Khi các quy định pháp lý ngày càng siết chặt, cùng với áp lực minh bạch từ các báo cáo ESG do khách hàng hoặc đối tác quốc tế yêu cầu, doanh nghiệp không còn có thể trì hoãn mà buộc phải chuyển mình, từng bước bước sang cấp độ tiếp theo trong hành trình trưởng thành năng lượng.
Bậc 2: Tuân thủ
Doanh nghiệp ở cấp độ này có nhận thức rõ ràng hơn về vai trò của năng lượng trong vận hành. Tuy nhiên, hành động thường đến từ yêu cầu bên ngoài như kiểm toán bắt buộc, yêu cầu từ đối tác, hoặc các tiêu chuẩn như ISO 50001, thay vì xuất phát từ nội lực (MOIT, 2023).
Một ví dụ tiêu biểu là Công ty Cổ phần Tôn Đông Á, được lựa chọn tham gia kiểm toán năng lượng trong khuôn khổ Dự án “Thúc đẩy thị trường đầu tư tiết kiệm và hiệu quả năng lượng” do KOICA phối hợp với Bộ Công Thương triển khai. Báo cáo cho thấy doanh nghiệp có tiềm năng tiết kiệm hơn 6 triệu kWh điện và 770 tấn hơi mỗi năm, tương đương khoảng 15 tỷ đồng nếu triển khai các giải pháp được đề xuất.
Tuy nhiên, theo đánh giá, các doanh nghiệp tại Việt Nam muốn thực hiện hóa tiềm năng tiết kiệm, thì giải pháp phải đòi hỏi có đầu tư thiết bị công nghệ hiện đại, thay đổi quy trình sản xuất và đào tạo nhân lực vận hành – đây là những yếu tố khiến việc triển khai gặp không ít khó khăn.
Việc chỉ làm theo yêu cầu bên ngoài có thể giúp doanh nghiệp “vượt ải” trong ngắn hạn, nhưng để tồn tại và phát triển bền vững, họ cần chuyển sang cách tiếp cận chủ động, quản lý năng lượng như một nguồn lực chiến lược, chứ không chỉ là một khoản chi phí.
Bậc 3: Quản lý
Đây là cấp độ doanh nghiệp bắt đầu chủ động quản trị năng lượng bằng cách thiết lập hệ thống đo lường, phân tích và gán trách nhiệm cụ thể. Theo EEMM, doanh nghiệp ở bậc này thường có phòng ban phụ trách riêng và bắt đầu sử dụng công nghệ đơn giản để giám sát tiêu thụ
Một nghiên cứu thực tế tại Việt Nam của tạp chí khoa học DOAJ (2023) cho thấy một công ty sử dụng hệ thống giám sát năng lượng (EMS) trong 6 tháng đã tiết kiệm được gần 192,000 kWh điện (~9.6% chi phí năng lượng mỗi năm), tương đương tiết kiệm gần 20,000 USD và giảm 139 tấn CO₂. Hệ thống hoàn vốn chỉ sau khoảng 14 tháng. Đây là minh chứng thuyết phục cho thấy dữ liệu được quản lý bài bản có thể chuyển thành lợi ích tài chính và môi trường rõ rệt, không chỉ là giấy tờ.
Khi đã có trong tay dữ liệu từ hệ thống đo lường và giám sát, doanh nghiệp không nên dừng lại ở việc “ghi nhận” mà cần tiến xa hơn, đó là phân tích dữ liệu để hiểu rõ mô hình tiêu thụ, nhận diện bất thường, dự báo xu hướng và từ đó đưa ra các quyết định vận hành tối ưu, kịp thời và có cơ sở.
Bậc 4: Tối ưu
Theo EEMM, đây là giai đoạn doanh nghiệp chuyển đổi sang vận hành dựa trên dữ liệu, sử dụng các giải pháp công nghệ cao để tối ưu hóa tiêu thụ năng lượng. Việc ứng dụng IoT, trí tuệ nhân tạo (AI) và hệ thống quản lý tòa nhà (BMS) cho phép doanh nghiệp điều chỉnh theo thời gian thực và nâng cao hiệu suất vận hành.
Những doanh nghiệp tham gia chương trình 4E Phase II - Chương trình Năng lượng Tái tạo và Hiệu quả Năng lượng (4E) - Giai đoạn II của Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) đã chứng minh tiềm năng tiết kiệm từ việc tích hợp công nghệ: IoT giúp giám sát theo thời gian thực, AI phân tích xu hướng tiêu thụ, và BMS điều chỉnh thiết bị tức thì. Giai đoạn này cho thấy năng lượng không chỉ được giám sát mà còn được tối ưu hóa liên tục, nhờ hệ thống thông minh.
Khi các hệ thống đã được tối ưu vận hành thông qua công nghệ và dữ liệu, doanh nghiệp không nên dừng lại ở việc tiết kiệm chi phí tức thời, mà cần tiến thêm một bước quan trọng: tích hợp hiệu quả năng lượng vào chiến lược phát triển dài hạn, gắn liền với tài chính, ESG và năng lực cạnh tranh toàn cầu.
Bậc 5: Tích hợp
Cấp độ cuối cùng trong EEMM thể hiện mức trưởng thành toàn diện: hiệu quả năng lượng được tích hợp vào chiến lược phát triển, tài chính và ESG. Doanh nghiệp có thể sử dụng kết quả tiết kiệm như một lợi thế cạnh tranh, gọi vốn xanh hoặc chứng minh năng lực môi trường với các đối tác toàn cầu.
Các doanh nghiệp trong dự án KOICA - Vietnam ESCO đã cho thấy mức trưởng thành cao nhất: hiệu quả năng lượng trở thành một phần của chiến lược tài chính. Họ sử dụng các kết quả tiết kiệm để chứng minh năng lực ESG, tiếp cận vốn xanh và lộ trình Net Zero. Đây là đích đến mà các doanh nghiệp cần hướng tới nếu muốn tăng sức cạnh tranh toàn cầu.
Các bước tiếp theo
Hành trình trưởng thành năng lượng không phải là một cuộc “nhảy vọt” mà là chuỗi bước tiến liên tục, từ những phép đo thủ công đầu tiên cho đến chiến lược tài chính - ESG tích hợp. Mỗi bậc doanh nghiệp đi qua không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn mở ra cơ hội nâng cao hiệu suất, giảm phát thải và xây dựng uy tín bền vững trong mắt khách hàng, đối tác.
Nếu tiếp tục trì hoãn, doanh nghiệp sẽ phải trả giá bằng chi phí vận hành cao, rủi ro mất hợp đồng và bị bỏ lại trong chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng “xanh hóa”. Nhưng nếu bắt đầu sớm, dù chỉ bằng những hành động đơn giản ở bậc thấp nhất, doanh nghiệp bạn đã tạo nền móng cho một hệ thống vận hành thông minh hơn, cạnh tranh hơn và sẵn sàng cho Net Zero.
Với nền tảng như VIoT Energy Efficiency Platform, doanh nghiệp có thể từng bước chuyển từ việc quản lý thủ công sang tối ưu bằng dữ liệu thời gian thực. Giải pháp này giúp đo lường hiệu quả rõ ràng ngay từ giai đoạn đầu, đồng thời tạo nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững.
#ESG; #LOW_CARBON; #VIoT; #VEEP; #GIAI_PHAP_NANG_LUONG_SACH; #NETZERO; #NANG_LUONG_XANH; #TOA_NHA_XANH; #NHÀ_MAY_XANH; #SMART_INDUSTRIAL_4; #SMART_BUILDING; #FOOT_CARBON; #CARBON_FOOT; #GREENHOUSE_GAS_EXPERT; #CARBON_ROADMAP; #GRI; #SASB; #DJSI; #SAVING; #LIGHTING; #CHILLER; #ENERGY_EFFICIENCY; #AMIGO; #SOLAR; #BEES; #STORAGE; #REAL_TIME; #EeaaS; #LaaS; #EaaS; #SUSTANABILITY; #RENEWABLE; #SMART_LIGHTING; #MANAGEMENT; #OPTIMIZATION; #ENERGY; #EFFICIENCY; #ESG; #LaaS; #EEaaS; #EaaS; #ESaaS
