Thách thức trong việc áp dụng và phát triển năng lượng tái tạo

Năng lượng tái tạo được xem là trụ cột của quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu và mục tiêu Net Zero. Tuy nhiên, từ góc nhìn thực tiễn của VEEP – đơn vị trực tiếp triển khai các giải pháp năng lượng và hiệu quả năng lượng cho doanh nghiệp và đô thị – việc mở rộng và vận hành hiệu quả các hệ thống năng lượng tái tạo vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức mang tính hệ thống, trải dài từ hạ tầng kỹ thuật, tài chính, chính sách cho tới xã hội và nguồn nhân lực.

1. Độ biến động của nguồn năng lượng tái tạo

Các nguồn năng lượng tái tạo như mặt trời và gió phụ thuộc lớn vào điều kiện tự nhiên, dẫn đến sản lượng điện không ổn định theo thời gian. Khi thiếu nắng hoặc gió yếu, hệ thống không thể đáp ứng đủ nhu cầu, gây áp lực lên độ ổn định của lưới điện. Điều này đòi hỏi phải có các giải pháp bổ trợ như lưu trữ năng lượng, điều độ phụ tải hoặc công nghệ điều khiển lưới tiên tiến.

Hệ thống lưới điện tại nhiều quốc gia được thiết kế theo mô hình phát điện tập trung, chưa đủ linh hoạt để tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo phân tán. Việc nâng cấp lưới điện và xây dựng các tuyến truyền tải mới từ khu vực phát điện đến trung tâm tiêu thụ đòi hỏi nguồn vốn rất lớn và thời gian triển khai dài.

Lưu trữ năng lượng được xem là chìa khóa để giải quyết bài toán gián đoạn của năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, các công nghệ pin hiện nay vẫn còn hạn chế về chi phí, tuổi thọ và khả năng mở rộng, khiến việc triển khai trên diện rộng chưa đạt hiệu quả kinh tế như kỳ vọng.

2. Thách thức về kinh tế và tài chính

Chi phí đầu tư ban đầu cao

Mặc dù chi phí sản xuất điện tái tạo đã giảm đáng kể, chi phí đầu tư ban đầu cho hệ thống vẫn là rào cản lớn đối với nhiều doanh nghiệp và nhà phát triển dự án, đặc biệt trong giai đoạn đầu khi chưa tạo ra dòng tiền ổn định.

Khả năng tiếp cận tài chính

Nhiều dự án năng lượng tái tạo bị đánh giá là có mức độ rủi ro cao hơn so với các dự án năng lượng truyền thống, do phụ thuộc vào yếu tố tự nhiên và khung chính sách. Điều này khiến các tổ chức tài chính áp dụng lãi suất cao hoặc yêu cầu bảo lãnh nghiêm ngặt, làm gia tăng chi phí đầu tư.

Khung chính sách và cơ chế hỗ trợ

Sự thiếu ổn định hoặc thiếu nhất quán trong các chính sách ưu đãi, thuế và trợ cấp năng lượng tái tạo gây khó khăn cho việc lập kế hoạch dài hạn. Khi không có cam kết rõ ràng từ phía chính phủ, rủi ro tài chính của dự án gia tăng đáng kể.

3. Thách thức về chính sách và quy định

Thiếu nhất quán trong chính sách

Chính sách năng lượng có thể thay đổi theo chu kỳ quản lý hoặc định hướng phát triển, tạo ra sự bất ổn cho nhà đầu tư. Việc thiếu các lộ trình dài hạn và minh bạch làm giảm niềm tin của thị trường và cản trở quá trình mở rộng đầu tư.

Cơ chế điều tiết và cấp phép phức tạp

Quy trình cấp phép kéo dài, nhiều thủ tục chồng chéo liên quan đến môi trường, đất đai và đấu nối lưới điện làm chậm tiến độ triển khai dự án và làm gia tăng chi phí không cần thiết.

4. Thách thức về xã hội và môi trường

Nhận thức cộng đồng

Một số dự án năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió và thủy điện, gặp phải sự phản đối của cộng đồng địa phương do lo ngại về tác động môi trường, tiếng ồn hoặc thay đổi cảnh quan. Điều này cho thấy khoảng cách giữa mục tiêu phát triển bền vững và nhận thức xã hội vẫn còn tồn tại.

Tác động xã hội và sinh thái

Dù được coi là năng lượng “sạch”, các dự án năng lượng tái tạo vẫn có thể tạo ra những tác động không mong muốn đến hệ sinh thái và sinh kế của người dân nếu không được đánh giá và quản lý phù hợp.

5. Thách thức về nguồn nhân lực và tri thức

Thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao

Ngành năng lượng tái tạo đòi hỏi đội ngũ nhân lực có kiến thức liên ngành, kết hợp giữa kỹ thuật, vận hành và quản lý. Tuy nhiên, tại nhiều quốc gia, nguồn nhân lực đáp ứng được yêu cầu này còn hạn chế.

Chuyển giao công nghệ và tri thức

Các quốc gia đang phát triển gặp khó khăn trong việc tiếp cận công nghệ tiên tiến và xây dựng năng lực nội tại. Việc thiếu hệ sinh thái nghiên cứu, đào tạo và hợp tác quốc tế làm chậm quá trình ứng dụng hiệu quả năng lượng tái tạo.

Trước những thách thức nêu trên, VEEP tiếp cận chuyển dịch năng lượng không chỉ từ góc độ “phát triển nguồn điện mới”, mà từ tối ưu hệ thống năng lượng tổng thể, đặt hiệu quả, tính khả thi tài chính và khả năng vận hành dài hạn làm trọng tâm.

VEEP tập trung vào các giải pháp:

• Energy Efficiency as a Service (EEaaS) giúp doanh nghiệp triển khai giải pháp năng lượng mà không cần hoặc cần rất ít vốn đầu tư ban đầu.

• Hợp đồng dựa trên hiệu suất (performance-based contracting) nhằm chia sẻ rủi ro và đảm bảo hiệu quả tài chính cho cả khách hàng và nhà đầu tư.

• Nền tảng quản lý năng lượng thông minh (AIoT, dữ liệu thời gian thực) để tối ưu phụ tải, giảm áp lực lên lưới điện và hỗ trợ tích hợp năng lượng tái tạo một cách linh hoạt.

• Tiếp cận “behind-the-meter” và giải pháp phân tán, giúp giảm phụ thuộc vào hạ tầng truyền tải và hạn chế tác động xã hội – môi trường.

Từ góc nhìn của VEEP, chuyển dịch năng lượng bền vững không thể chỉ dựa vào công nghệ hay chính sách đơn lẻ, mà cần mô hình triển khai thực tiễn, linh hoạt và dựa trên dữ liệu, trong đó hiệu quả năng lượng đóng vai trò là bước đi nền tảng trước khi mở rộng năng lượng tái tạo trên quy mô lớn.